Филиповски: Десет активности што го поттикнуваат развојот на детето во раната возраст

Дали некогаш сте се запрашале колку многу може да научи едно дете додека реди коцки, бара скриена играчка или прави меурчиња од сапуница? Она што на возрасните им изгледа како обична игра, за детето претставува можност да го истражува светот, да ги развива своите способности и да воспоставува врска со луѓето околу себе. Преку едноставни активности можеме да поттикнеме комуникација, внимание, моторички вештини, сетилна перцепција, самостојност и социјална интеракција. За тоа не се потребни скапи играчки или сложени подготовки. Најважно е возрасниот да го следи интересот на детето и да ја приспособи активноста на неговите способности и потреби.

Во продолжение се претставени десет активности што родителите можат да ги применуваат дома, вклучително и со деца со развојни тешкотии.

1. Игра со пластелин

Пластелинот овозможува развивање на фината моторика, координацијата око–рака и креативноста. Поттикнете го детето да го притиска, стиска, тркала и обликува во различни форми. Користете кратки инструкции, како „Направи топче“ или „Избери боја“. Ако детето има моторички или комуникациски тешкотии, понудете му поголеми парчиња пластелин и дозволете му да избира со поглед, гест или покажување. Не го присилувајте да го допира материјалот ако му предизвикува непријатност. Кај децата што ставаат предмети во уста, неопходни се соодветен материјал и постојан надзор.

2. Раскажување приказни

Разгледувањето сликовници го поттикнува развојот на говорот, разбирањето, вниманието и комуникацијата. Изберете книга со јасни илустрации, именувајте ги предметите и поставувајте едноставни прашања, како „Каде е кучето?“ или „Што прави девојчето?“. Ако детето не зборува, поттикнете го да одговори со покажување, поглед, гест или комуникациски симболи. Не инсистирајте на точни вербални одговори. Важно е читањето да биде пријатно заедничко искуство, а не проверка на знаењето.

3. Потрага по богатство

Скријте неколку омилени играчки на лесно достапни места и поттикнете го детето да ги пронајде. Започнете со делумно видливи предмети, а потоа постепено воведувајте едноставни насоки, како „Погледни под масата“. Активноста ги поттикнува вниманието, визуелното пребарување, просторната ориентација и разбирањето на говорот. За децата на кои им е потребна дополнителна поддршка, користете фотографии од предметите или визуелни инструкции.

4. Домашен полигон

Со неколку перници, топка и слободен простор можете да создадете едноставен полигон. Поттикнете го детето да ја заобиколи перницата, да ја земе топката или да ја стави во кошничка. Преку движењето се развиваат грубата моторика, рамнотежата, координацијата и просторната ориентација. Ако детето има моторички тешкотии, приспособете ги движењата на неговите можности и обезбедете безбедна средина. Инструкциите нека бидат кратки, а активноста нека биде насочена кон учество, а не кон брзина.

5. Игра со меурчиња од сапуница

Меурчињата од сапуница привлекуваат внимание и создаваат можности за заедничка игра и комуникација. Дозволете му на детето да ги следи со поглед, да ги допира или да ги пука. Направете кратка пауза и почекајте да покаже дека сака играта да продолжи. Оваа активност поттикнува визуелно следење, координација око–рака, заедничко внимание и изразување желби. Детето може да побара продолжување со гест, покажување, симбол или збор. Не очекувајте задолжително да зборува или да воспоставува контакт со очите.

6. Сортирање предмети

Понудете му на детето предмети во две бои и два садови. Покажете како предметите се групираат според бојата, а потоа оставете го да продолжи. Подоцна можете да сортирате според големина, форма или вид на предмет. Сортирањето поттикнува внимание, визуелно разликување, категоризација и логичко размислување. Започнете со мал број предмети и покажете му на детето што треба да направи. Ако сè уште не ги разликува боите, користете предмети со различни форми или големини.

7. Музика и ритам

Пуштете омилена детска песна или создадете едноставен ритам со плескање на рацете. Поттикнете го детето да ве имитира, да се движи во ритамот или да учествува на свој начин. Можете да играте така што ќе се движите додека има музика, а ќе застанувате кога таа ќе престане. Преку музиката се поттикнуваат слушното внимание, имитацијата, координацијата и заедничкото учество. Ако детето е чувствително на звуци, користете тивка музика и почитувајте ги неговите реакции.

8. Сензорна игра

Понудете му на детето неколку безбедни предмети со различни текстури, како мека ткаенина, сунѓер или мека топка. Дозволете му да ги набљудува, допира и истражува според сопствениот интерес. Активноста може да ја поттикне тактилната перцепција, вниманието, координацијата око–рака и истражувачкото однесување. Не го присилувајте детето да допира материјали што му предизвикуваат непријатност. Избегнувајте ситни предмети и материјали што може да се проголтаат.

9. Игра со кукли и плишани играчки

Изберете кукла или плишано животно и создадете едноставна ситуација. На пример, мечето може да биде гладно, да оди на спиење или да има потреба од утеха. Покажете како се храни, покрива со ќебенце или поздравува, а потоа поттикнете го детето да ја повтори постапката или да избере што ќе се случи следно. Оваа игра може да поттикне имитација, симболичка игра, социјална интеракција и разбирање на секојдневните ситуации. Детето може да учествува преку движења, гестови, фотографии или симболи, без да мора да зборува.

10. Градење кула од коцки

Започнете со две или три големи коцки и покажете како се поставуваат една врз друга. Градете заедно, наизменично додавајте коцки и користете кратки зборови, како „Горе“, „Уште една“ и „Висока кула“. Активноста ги поттикнува фината моторика, координацијата око–рака, концентрацијата, просторната перцепција и решавањето проблеми. Ако детето повеќе сака да ја руши кулата, искористете го тој интерес за заедничка игра. Важно е детето да истражува, да се обидува и да учествува на начин што му одговара. Најважно е играта да одговара на детето

Стручен совет: Секоја од овие активности може да се приспособи според возраста, способностите, интересите и индивидуалните потреби на детето. Некои деца ќе учествуваат самостојно, додека на други ќе им бидат потребни покажување, визуелни насоки, дополнителна поддршка или повеќе време. Целта не е детето да ја изврши активноста совршено, туку преку играта да истражува, да комуницира, да стекнува нови искуства и постепено да развива поголема самостојност. Највредни се моментите во кои возрасниот го следи интересот на детето, ги препознава неговите обиди и му овозможува да направи следен чекор во учењето.

Дејан Филиповски,

специјален едукатор и рехабилитатор