Заробени меѓу копнежот за љубов и стравот од повредување!

„Заробени меѓу копнежот за љубов и стравот од повредување!“ носи силна емоционална порака и отвора тема во која многу читатели ќе можат да се препознаат, дури и ако досега не биле свесни за сопствениот внатрешен конфликт. Текстот се движи од препознавање на проблемот, преку разбирање на неговите корени и механизми, до можностите за промена.

Кога желбата да бидеме сакани се судира со стравот да му дозволиме на другиот да ни се приближи.

Постои еден тивок, но длабок човечки парадокс: силно да копнееме по љубов, блискост и разбирање, а истовремено да правиме сè за да не дозволиме некој навистина да ни се приближи. Да посакуваме некој да нè види, да нè почувствува и да нè прифати, а кога тоа ќе почне да се случува, да се повлечеме, да се затвориме или да поставиме невидливи ѕидови меѓу себе и другиот. На прв поглед, ваквото однесување изгледа противречно. Како е можно човекот да се жали на осаменост, а истовремено да ја одбива можноста за поврзување? Одговорот често се крие во неговите рани емоционални искуства и во начините на кои научил да се заштитува од повредување. Понекогаш, она што денес го нарекуваме страв од блискост, некогаш било обид да се преживее емоционална болка.

Кога минатото продолжува да живее во сегашните односи

Нашите први искуства со љубовта, прифаќањето и сигурноста значително влијаат врз начинот на кој подоцна воспоставуваме блиски односи. Доколку во раните години сме доживувале емоционална недостапност, недоволно внимание, отфрлање, критика или условено прифаќање, можно е да развиеме длабоки внатрешни уверувања дека не сме доволно вредни за љубов, дека нашите потреби се премногу или дека на другите не може целосно да им се верува.

Ваквите обрасци се поврзуваат со раните неприлагодливи шеми, меѓу кои се издвојуваат емоционалната депривација и дефектноста или срамот. Човекот кој носи вакви искуства може длабоко да посакува љубов, но истовремено да верува дека не ја заслужува или дека неизбежно ќе биде повреден ако се препушти на блискоста.

Така, во него се создаваат две спротивставени сили: едната го повикува кон контакт, а другата го предупредува да се повлече. Желбата за поврзување постои, но стравот од можната болка станува посилен од надежта дека овојпат нешто може да биде поинаку.

Невидливите ѕидови на самозаштитата

Кога човекот се плаши од отфрлање, може да развие различни начини на избегнувачко справување. Некои се повлекуваат уште пред да се создаде вистинска блискост. Други тешко ги изразуваат чувствата, ги прикриваат потребите или се однесуваат како да не им е важно дали некој ќе остане во нивниот живот.

Понекогаш, кога другиот ќе покаже интерес, се појавува сомнеж: Што навистина сака од мене?, Колку долго ќе трае ова?, Што ако ме повреди? Наместо да го доживее контактот како можност за поврзување, човекот почнува да го набљудува како потенцијална опасност.

Може да поставува високи критериуми, да бара недостатоци кај другиот, да ја минимизира сопствената потреба за љубов или да се повлече токму во моментот кога односот почнува да станува поблизок. На тој начин, самозаштитата постепено станува пречка. Она што некогаш можеби имало функција да нè заштити од болка, денес може да нè спречува да ја доживееме љубовта што ја посакуваме. И така се создава еден болен круг: стравот од повредување води кон дистанца, дистанцата ја продлабочува осаменоста, а осаменоста дополнително го зацврстува уверувањето дека блискоста е недостижна.

Повторно воспоставување контакт со себе и со другиот

Човекот е суштество на контакт… Ние се развиваме, се запознаваме и се менуваме преку односот со другите, но и преку односот што го имаме со самите себе. Контактот подразбира способност да бидеме присутни, да ги препознаеме сопствените чувства и потреби, да ги изразиме и да му дозволиме на другиот да ни се приближи без однапред да го определуваме исходот на односот. Кога постои страв од повредување, контактот може да биде прекинат токму во моментите кога станува емоционално значаен. Наместо да останеме присутни со она што го чувствуваме, ние се повлекуваме во претпоставки, одбрани и стари уверувања. Понекогаш не реагираме на личноста што е пред нас, туку на болката што ја носиме од некои претходни односи.

Затоа, во терапевтскиот процес не е најважно човекот да се убеди дека треба да им верува на другите. Многу поважно е да стане свесен за сопствениот начин на воспоставување и прекинување на контактот.

Што се случува во нас кога некој ќе ни покаже љубов? Што чувствуваме кога некој сака да ни се приближи? Дали можеме да ја изразиме својата потреба или веднаш ја потиснуваме? Дали навистина не сакаме блискост или се плашиме од она што таа може да го разбуди во нас?

Овие прашања отвораат простор за самоспознавање и за постепено менување на автоматските реакции. Целта не е да ги избришеме минатите искуства, туку да престанеме да им дозволуваме тие да ги определуваат сите наши сегашни односи.

Како да направиме чекор кон блискоста?

Промената започнува кога ќе престанеме да се осудуваме за сопствените стравови и ќе почнеме љубопитно да ги истражуваме. Не мора веднаш да ги срушиме сите ѕидови што сме ги изградиле околу себе. Доволно е да станеме свесни дека тие постојат и да се запрашаме дали сè уште ни се потребни.

За почеток, можеме да си помогнеме со неколку насоки:

Препознајте го сопствениот страв. Наместо да бегате од чувството, обидете се да именувате што ве плаши: отфрлање, разочарување, губење на контрола или повторување на некоја стара болка.

Разликувајте го минатото од сегашноста. Запрашајте се дали навистина постои опасност во односот што го живеете или реагирате врз основа на претходно искуство. Дозволете си да ги изразите потребите. Да кажете дека ви е потребна поддршка, внимание, нежност или разбирање не е знак на слабост, туку на емоционална зрелост.

Вежбајте блискост постепено. Не мора веднаш да му се доверите некому целосно. Дозволете довербата да се гради низ мали, автентични моменти на контакт.

Не ја мешајте ранливоста со беспомошноста. Да се биде отворен не значи да се откажете од сопствените граници. Може да бидете блиски со некого, а истовремено да останете верни на себе.

Побарајте психотерапевтска поддршка. Доколку овие обрасци постојано се повторуваат и ви го отежнуваат воспоставувањето блиски односи, психотерапијата може да ви помогне да ги разберете нивните корени и да развиете поинаков начин на поврзување.

Можеби најважното прашање не е зошто љубовта не доаѓа до нас, туку дали сме подготвени да ѝ направиме простор?!

Љубовта секогаш носи одредена неизвесност. Не постои гаранција дека никогаш нема да бидеме разочарани или повредени. Но, ако постојано се обидуваме да ја избегнеме секоја можност за болка, ризикуваме да ја избегнеме и можноста за вистинска поврзаност. Не треба да ги прекинеме своите граници за да бидеме сакани, ниту да се откажеме од самозаштитата за да му припаѓаме некому. Потребно е да научиме да разликуваме кога се штитиме од реална опасност, а кога се затвораме пред можноста за нешто добро.

Бидејќи, понекогаш најголемата пречка меѓу нас и љубовта не е тоа што некој не сака да ни се приближи, туку стравот во нас дека, ако му дозволиме да дојде поблиску, повторно ќе нè повреди...

Препораки за крај:

Не дозволувајте старите рани да станат архитекти на вашите идни односи. Колку повеќе бегате од можноста да бидете повредени, толку повеќе ризикувате да ја пропуштите можноста вистински да живеете. Можете толку долго да се штитите од повредување, што на крајот ќе заборавите како изгледа да бидете сакани. Исцелувањето започнува кога ќе престанете да реагирате на луѓето од вашето минато и ќе си дозволите навистина да ги сретнете луѓето од вашата сегашност.

Мимоза Давчева

д-р на науки, психолог, психотерапевт, едукатор